آدرس یک گنج بی پایان !

اگر انسان بخواهد در کار و تلاش دنیایی، گرفتار حرص و طمع نشود، باید اعتدال و میانه روی را سرلوحه برنامه هایش قرار دهد، میانه روی و اعتدال همان صفت پسندیده ای است که آموزه های دینی و عقل ما را به آن فرا می خواند. اگر انسان توانست در مقابل خواسته های نفسانی که وی را به حرص و طمع دعوت می کند که نتیجه اش طغیان و سرکشی است، مقاومت کند. به حد اعتدال خواهد رسید. در اعتدال و میانه روی، نه فقر است که انسان از آینده خود بیمناک باشد، و نه طمع و خواسته های روز افزون که انسان را از یاد خدا غافل و از مسیر تعالی منحرف سازد و این همان قناعتی است که آموزه های دین ما را به رعایت آن در زندگی فراخوانده است؛ یعنی اکتفا کردن به حد متعارف زندگی براساس معیارهای دینی، و پرهیز از تجمل گرایی، و دوری از شکوه و گلایه از وضعیت موجود.
قناعت حالتی است نفسانی كه باعث اكتفا كردن به قدر حاجت و ضرورت می شود. این صفت از صفات فاضله و اخلاق خوب است و بسیاری از صفات دیگر مربوط به آن است.
قناعت مستلزم غنا و بی نیازی است، معمولا انسان های قانع احساس بی نیازی می كنند و از درخواست و طلب از دیگران خودداری می كنند.
آمیرالمؤمنین امام علی علیه السّلام فرمود: «ای فرزند آدم! اگر از دنیا آن قدر می خواهی كه كفایت تو را كند، اندك چیزی از آن تو را سیر می كند و اگر زیادتر از كفایت می طلبی، تمام آنچه در دنیا هست تو را سیر نخواهد كرد و كفایت تو را نخواهد نمود.» (قمی، شیخ عباس، خلاصه معراج السعاده، ص 91)
قناعت یكی از فضائل بالای انسانی است كه خود دارای دو مرتبه عالی و عالی تر (اعلی) است. در مرتبه عالی، انسان، به حد ضرورت مال راضی است و در مرتبه عالی تر (اعلی) علاوه بر قناعت، انسان از روحیه ایثار و گذشت نیز برخوردار است.

برخی از آثار قناعت را بشناسیم:
١ـ آرامش روحی، روانی: (مهدوی كنی، محمد رضا، نقطه آغاز در اخلاق عملی، ص 634) مهمترین بارزه صفت قناعت همان رضایت خاطر و روحیه بالای انسان های قانع نسبت به مقدرات عام است در واقع بسیاری از جرمها، دزدی ها، بی عدالتی ها، رشوه دهی ها و رشوه گیری ها كه در دنبال آن تشویش و نگرانی است بخاطر حرص و غافل بودن نسبت به گنج قناعت است.
٢ـ عزت و سرفرازی: (مهدوی كنی، محمد رضا، نقطه آغاز در اخلاق عملی، ص 642) پیامبر (صلّی الله علیه و آله) فرمودند شایسته نیست مؤمن خود را ذلیل كند.
انسانی كه به كم خود قانع است هیچ گاه دست نیاز به سوی دیگران برای كسب مال زیادتر بر نمی آورد و عزت نفس خود را حفظ می كند به همین خاطر است كه در روایت از قناعت تعبیر به «گنج بی پایان» شده است.
٣ـ زندگی پاكیزه: (مهدوی كنی، محمد رضا، نقطه آغاز در اخلاق عملی، ص 642) از حضرت امیرالمؤمنین امام علی علیه السلام سؤال شد منظور از زندگی پاك در آیه ذیل چیست «هر كس كه عمل صالحی انجام دهد، اگر مؤمن باشد، ما او را به زندگی پاك زنده خواهیم كرد» (نحل/96) حضرت در جواب فرمودند: منظور قناعت است.
4 محبوب مردم: كسی كه روحیه بی نیازی دارد و منیع الطبع است نزد مردم نیز محبوب است مردم از چنین فردی راضی اند و بیشتر دوست دارند كه با او پیوند دوستی برقرار كنند چرا كه او از شكرگذارترین مردم است و هیچ وقت به خاطر حرص و جمع مال و... از خط عدالت خارج نمی شود.
٥ـ قناعت بهترین كمك برای اصلاح نفس است (میزان الحكمه، بحث قناعت) چون بیشتر شهوترانی ها و عنان گسیختگی های نفس به خاطر حرص و زیاده خواهی است ولی كسی كه به سلاح قناعت مجهز است، زمینه خوبی برای تزكیه و تهذیب نفس پدید آورده است، برای این كه این امر واضح تر شود، به زندگی افراد حریص بنگرید كه چگونه از حرص آنها اغلب شرارت ها برمی خیزد.
٦ـ راحتی بدن: (میزان الحكمه، بحث قناعت) حریص علاوه بر این كه آرامش روحی خود را به هم می زند همیشه در تعب و رنج جسمانی است به این در و آن در می زند تا بیشتر و بیشتر به دست آورد كه «حریص به جهانی گرسنه است و قانع به نانی سیر»
مراتب قناعت: (نقطه آغاز در اخلاق عملی، ص 634) قناعت یكی از فضائل بالای انسانی است كه خود دارای دو مرتبه عالی و عالی تر (اعلی) است. در مرتبه عالی، انسان، به حد ضرورت مال راضی است و در مرتبه عالی تر (اعلی) علاوه بر قناعت، انسان از روحیه ایثار و گذشت نیز برخوردار است.

از چه راههایی می توان قناعت ورزی را در زندگی تقویت کرد؟
از جمله بهترین راهها برای تقویت قناعت، تفكر در علت جمع آوری مال و ثروت و آفت های دنیوی است كه امكان دارد، برای آن مال اتفاق بیفتد؛ به اینکه آدمی بیندیشد، حرص در جمع آوری مال، زیادتر از قدر ضرورت برای چیست؟
امیرالمؤمنین امام علی علیه السّلام فرمود: «ای فرزند آدم! اگر از دنیا آن قدر می خواهی كه كفایت تو را كند، اندك چیزی از آن تو را سیر می كند و اگر زیادتر از كفایت می طلبی، تمام آنچه در دنیا هست تو را سیر نخواهد كرد و كفایت تو را نخواهد نمود ، اگر برای اولاد ذخیره می كند، بداند كه خدای او و خدای اولاد او یكی است و آن خدایی كه به او روزی داده، به اولاد او نیز خواهد داد. اگر برای خودش جمع آوری می كند، اولاً مقدار عمری را كه قرار است زندگی كند، معین نماید و به اندازه آن جمع كند و فكر كند، آیا وقتی هست كه او نیز سیر شود.[1]
به هرحال برخی نكات دیگر هست كه در این امر قناعت ما را تشویق می كند که به ذکر بعضی از آنها می پردازیم:
١ـ توجه به مقام با عظمت انسانی: اگر قیمت خود را بدانیم، با حرص و طمع، آن را ضایع نمی كنیم و به ایجاد ملكه قناعت در خود می كوشیم و این مقام را با درخواست از دیگران ضایع نمی كنیم.
(اگر قیمت خود را دانستیم و از آنچه خدا به ما داده راضی شدیم، دیگر احساس كمبود نمی كنیم و به غیر از نیاز، خود را حریص نمی كنیم و قانع می شویم)
٢ـ شكرگزاری از آنچه داریم: شكرگزاری موجب می شود، دچار چشم و هم چشمی نشویم و به آنچه داریم قانع شویم و در کنار این شکرگزاری در حد امكان، بخشش هم داشته باشیم.
٣ـ مطالعه و ملاحظه سیره انسانهای پاك و قانع، ما را در پرداختن به قناعت یاری می رساند: روزی یكی از اصحاب امام جعفر صادق علیه السلام دید كه حضرت، پیراهنی پوشیده كه گریبان آن را وصله زده اند، آن مرد پیوسته بر پینه نگاه می كرد و گویا از پیراهن حضرت شگفت زده شده بود. امام فرمود چه شده كه نگاهت را به من دوخته ای؟ گفت: نظرم به پینه یقه شماست. فرمود: این كتاب را بردار و چیزی را كه در آن نوشته شده بخوان. مرد كتابی را كه در مقابل حضرت بود برداشت و آن را نگاه كرد. در آن كتاب نوشته شده بود: كسی كه حیا ندارد ایمان ندارد، كسی كه در معاش خود تقدیر و اندازه ندارد، از ثروت بی بهره است و كسی كه كهنه ندارد نو ندارد.[2]
٤ـ انجام كارهای شایسته. خداوند در قرآن می فرماید: هر كس كار شایسته ای انجام دهد، او را به حیاتی پاك زنده نگه می داریم. در روایت، از حیات پاك به قناعت تعبیر شده است.[3]
٥ـ توجه به آثار قناعت در قرآن كریم و روایات و همچنین صفات انسانهای وارسته:
خداوند متعال می فرماید: كسانی كه هرگاه انفاق می نمایند، نه اسراف می نمایند و نه سختگیری، بلكه در میان این دو حد اعتدالی دارند.[4]
همچنین در روایت آمده است که: امیرالمؤمنین علیه السلام می فرماید: «همه بی نیازی ها و توانگری ها در قناعت و خشنودی به قسمتهای الهی است.»[5]

پی نوشت ها:
[1]  نراقی، ملا احمد، معراج السعاده، بحث علاج حرص.
[2]  قمی، شیخ عباس، منتهی الآمال، ج 2، ص 127، به نقل از: صالحی، محمدجواد، سیرت پاكان
[3]  نحل/ 97، تفسیر نمونه ذیل آیه.
[4] فرقان/ 67.
[5] غرر الحکم، ص 329، باب قناعت.

منابع:
سایت اسلام کوئیست
سایت اندیشه قم
کتاب نقطه آغاز در اخلاق عملی محمد رضا مهدوی كنی

نوشتن دیدگاه

تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

مؤسسه جهانی سبطین علیهما السلام

loading...
@sibtayn_fa

نسخه اندرویدی کتاب العروة الوثقي والتعليقات عليها

 

کوتاه و شنیدنی

انار بهشتی برای حضرت زهرا سلام الله علیها - حجت الاسلام کافی

مدت زمان فايل : 8 دقيقه و 40 ثانیه

حجم فایل : 2.06 مگا بایت

سند مهریه ای که با حضرت زهرا سلام الله علیها دفن شد - آیت الله علم الهدی

مدت زمان فايل : 3 دقيقه و 25 ثانیه

حجم فایل : 1.65 مگا بایت

جنبۀ نوری حضرت فاطمه سلام الله علیها در احادیث - حجت الاسلام معاونیان

مدت زمان فايل : 7 دقيقه و 7 ثانیه

حجم فایل : 2.12 مگا بایت

Previous Next

روزشمارتاریخ اسلام

2 جمادی الثانی

مرگ هارون الرشید در دوم جمادی الثانی سال 193 هـ .ق.  هارون الرشید، در روستای سناباد توس در...


ادامه ...

3 جمادی الثانی

شهادت حضرت صدیقه‌ طاهره، فاطمه‌ زهرا (سلام الله علیها)بنا بر روایات مشهور در سوم جمادی ‌الثانی سال...


ادامه ...

10 جمادی الثانی

درگذشت مستنصر بالله عباسی در روز دهم جمادی الثانی سال 640 هـ .ق. ، مستنصر بالله سی و...


ادامه ...

13 جمادی الثانی

وفات حضرت ام البنین (سلام الله علیها) در سـیزدهم جمادی ‌الثانی سـال 64 هـ.ق. حضرت ام البنین (سلام...


ادامه ...

20 جمادی الثانی

ولادت با سعادت سرور زنان اهل بهشت، حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) در بیستم جمادی ‌الثانی سال...


ادامه ...

21 جمادی الثانی

وفات حضرت ام كلثوم(سلام الله علیها) روز بیست و یكم جمادی ‌الثانی سال 61 هـ .ق. ، یعنی...


ادامه ...

22 جمادی الثانی

مرگ ابوبكر بن ابی قحافه در روز بیست و دوم جمادی ‌الثانی سال 13 هـ .ق. ابوبكر بن...


ادامه ...

27 جمادی الثانی

١ـ شهادت علی بن محمدباقر (علیهما السلام)٢ ـ شهادت امام هادی(علیه السلام)1ـ شهادت علی بن محمد باقر...


ادامه ...

29 جمادی الثانی

١ـ هلاكت ولید بن یزید٢ ـ وفات حضرت سید محمد فرزند امام هادی علیه السلام 1ـ هلاكت ولید...


ادامه ...
012345678

* کلیپهای بیشتر

انتشارات مؤسسه جهانی سبطين عليهما السلام
  1. كتابخانه
  2. کلیپ های تصویری
  3. سخنرانی
  4. آرشيو صوتی

قرآن كريم