مقصود از آل محمد در صلوات چه کسانی هستند؟

تمامی روایات وارده در مورد کیفیت و چگونگی صلوات، در پیرامون تفسیر آیه‌ی مبارکه «إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكتَهُ يُصَلُّونَ عَلَي النَّبِیِّ[احزاب/56]» وارد شده است. روایات صلوات، از حدود 16نفر صحابه، در کتب حدیثی اهل سنت نقل شده است. 15نفر از صحابه «آل محمد» را نقل کرده‌اند. و تنها در یک حدیث غیر معتبر از ابو حمید ساعدی به جای "آل محمد" عبارت «و ازواجه و ذریته» آمده است که ما در این مطلب آن روایت را بررسی نمودیم و آن را غیر معتبر دانستیم.
اما اهل سنت در تحریفی بی نظیر در کیفیت صلواتی که از پیامبر(صلی‌ الله‌ علیه‌ و آله) رسیده است دست برده و "آل محمد" را از صلوات حذف کرده و بر آل پیامبر(صلی‌ الله‌ علیه‌ و آله) درود نمی‌فرستند و اگر هم "آل محمد" را در صلوات ذکر کنند همراهش کلمه "صحبه" را هم می‌آورند و بر همه اصحاب پیامبر(صلی‌ الله‌ علیه‌ و آله) درود می‌فرستند و سپس مفهوم "آل محمد" را توجیه و منحرف می‌سازند که مقصود از "آل محمد" تنها اهل بیت(علیهم‌السلام) نیستند بلکه آل محمد همه امت پیامبر(صلی‌ الله‌ علیه‌ و آله) را گویند. و به اصلاح، دایره مصداقی آل محمد را چنان گسترده می‌گیرند که همه مسلمانان را شامل شود.
ما در این مقاله در صددیم که بگوییم: آل محمد در صلوات فقط و فقط شامل اهل بیت پیامبر(صلی‌ الله‌ علیه‌ و آله) می‌شود و غیر آنان را شامل نمی‌شود.
ممکن است مستند کسانی که ادعاء می‌کنند در صلوات مقصود از آل محمد همه پیروان دین اسلام است این باشد که:
1- در قرآن لفظ "آل" بیشتر به معنای «پیروان» بکار رفته است[1] یعنی گروهی را که پیرو مسلک و عقیده شخصی باشند آل آن شخص گویند چنانکه در آيه «و‌أَغرَقنا ءَالَ فِرعَون[انفال/54] و ما پيروان فرعون را غرق گردانيديم» از لشكر فرعون به «آل» تعبير شده؛ چون با او بر يك عقيده بودند. آل، در آيه «أَدخِلوا ءَالَ فِرعَونَ أشَدَّ العَذاب[غافر/46] آل فرعون را در شدیدترین عذاب وارد کنید» نيز به همين معنا است.
2- قریشیان، از آنجا که حفاظت خانه کعبه و متعلقات آن را به عهده داشته‌اند، خویشتن را «آل‌ الله» می‌خواندند[2] تعبیر "آل الله" برای قریشیان بعد از حمله اصحاب فیل [لشکریان ابرهه] به کعبه، و شکستشان به اذن الهی توسط پرندگان، به قریش گفته می‌شد؛ زیرا وجود کعبه، در مکه و تحت مدیریت و حفاظت قریش، اعتبار والایی برای قریشیان به شمار می‌آمد.[3] پس "آل" به معنای فرزندان و خاندان نیست چراکه خدا فرزندی ندارد تا به قریش فرزندان خدا گفته شود.

جواب ما به اهل سنت:
1- در جواب مستند 1 و 2 اینان باید گفت:
اولا: معنای پیرو و در قرآن لفظ "آل" فقط به معنای پیروان و هم مسلکان نیامده است بلکه در موارد بسیاری در معنایی اخص از معنای قبل، به معنای اهل و خانواده و به معنای نزدیکان خاص نیز استعمال شده است چنانکه می‌فرماید: «إِلاَّ ءَالَ لوط نَجَّينهُم بِسَحَر[قمر/34] فقط خانواده لوط بود كه سحرگاهشان رهانيديم» «أَخرِجوا ءَالَ لوط مِن قَريَتِكُم[نمل/56] خانواده لوط را از قريه خود بيرون برانيد» «إِلاَّ ءَالَ لُوط اِنَّا لَمُنَجُّوهُم أَجمَعين[حجر/15] ديگر خانواده لوط كه به تحقيق همه آن‌ها را رهانيديم» که از کنار نهادن این آیات در کنار آیه 81 سوره هود «فَأَسرِ بِأَهلِكَ بِقِطع مِنَ الَّيل؛ پس پاسى از شب گذشته، خانواده‌ات را حركت ده» نتيجه گرفته می‌شود كه آل در این به معنای همان اهل و نزدیکان است چنانکه در این آیه «إِنَّ اللّهَ اصطَفى ءَادَم و‌نوحاً و ءَالَ إبرهيمَ وَ ءَالَ عِمرن عَلَى العلَمين[ال‌عمران/33] خداوند؛ آدم، نوح، آل ابراهيم و آل‌عمران را بر جهانيان برگزيد» آل به معنای همان نزدیکان خاص است.
و اتفاقا اين معنا، شايع‌ترين معناى «آل» است؛ از اين رو، هنگام كاربرد اين واژه بدون قرينه، فقط اين معنا به ذهن مى‌آيد. شايد تبادر معناى "خانواده و نزدیکان" موجب شده تا بعضى لغويان، آن را فقط به همين معنا بدانند.[4]
اما فرقی بین استعمال اهل و آل وجود دارد که آل تنها برای كسانی بكار می‌رود كه به نوعی صاحب شرافت و برتری باشند و هرگز به خاندان كسی كه ناشناخته و گمنام باشد و يا برتری ويژه‌ای نداشته باشد، آل گفته نمی‌شود.
ثانیا: باید به دید خود پیامبر(صلی‌ الله‌ علیه‌ و آله) مقصودش از "آل محمد" در صلوات چه کسی است چراکه برترین مبیّن و مفسر گفتار یک شخص خود همان شخص است.
ام سلمه، همسر رسول خدا(صلی‌ الله‌ علیه‌ و آله) گفته است: «پیامبر اکرم(صلی‌ الله‌ علیه‌ و آله) به فاطمه فرمود: همسر و دو پسرت را نزد من بیاور. فاطمه آنها را خدمت حضرت آورد. رسول اکرم(صلی‌ الله‌ علیه‌ و آله) کسای فدکی بر روی آنها افکند و دست مبارک خویش را بر آنها نهاد و عرض کرد: بار خدایا! اینان آل من هستند، پس صلوات و برکات خودت را بر محمد و آل محمد قرار بده، به درستی که حمید [ستوده] و بزرگواری». ام سلمه می‌گوید: من هم گوشه کسا را بالا زدم تا در این جمع مقدس آل محمد داخل شوم، اما حضرت کسا را از من گرفت و به من فرمود: تو بر خیر هستی [اما اجازه عضویت در آل محمد را به من نداد][5]
بنابر این روایت در زمان حیات طیبه پیامبر(صلی‌ الله‌ علیه‌ و آله) "آل محمد" تنها بر علی، فاطمه، حسن و حسین(علیهم‌السلام) صدق می‌کرد و مصداق دیگری نداشت. گرچه کلمه «اهل» و «آل» در لغت به معنای خانواده و خاندان است که بالتبع شامل همسر و فرزندان و نوه‌ها نیز می‌شود ولیکن به جهت آنکه در مورد «اهل بیت پیامبر» و «آل بیت النبی» دلیل خاص بر محدودیت مفهوم آن از نظر پیامبر اکرم(صلی‌ الله‌ علیه‌ و آله) داریم بنابراین نمی‌شود آن را شامل همسران و همه فرزندان پیامبر(صلی‌ الله‌ علیه‌ و آله) بشماریم. یعنی این روایت، دایره مصداقی "آل" را محدود به آل کساء نموده و دیگران را از این دایره خارج ساخته است چرا که پیامبر(صلی‌ الله‌ علیه‌ و آله) حتی ام سلمه همسرش را اجازه نداد تا در زیر کساء وارد شود و از آل محمد به حساب آید.
حال، باید دید که چه خصوصیتی سبب گشته که پیامبر(صلی‌ الله‌ علیه‌ و آله) همسران خویش و دیگر دختران و نوه‌های خود را در روز مباهله و قضیه کساء داخل نکرده؟ تنها خصوصیتی که فارق بین اهل بیت و غیر ایشان است همان عصمت می‌باشد که از این‌رو هر کس از نسل پیامبر(صلی‌ الله‌ علیه‌ و آله) خصوصیت عصمت را داشته باشد از "آل محمد" و "اهل بیت" محسوب می‌شود.
ثالثا: ابن حجر هیثمی در صواعق بر خروج همسران از مفهوم آل محمد اذعان می‌کند و می‌گويد: «يقينا لفظ آل، همسران پيامبر را در بر نمی‌گيرد...».[6]
و ابن قیم جوزی نیز می‌گوید: «قول صحیح در مورد آل محمد، اینکه آنان کسانی‌ هستند که صدقه بر آنها حرام است»[7] و بر همسران پیامبر و اصحاب و امت پیامبر(صلی‌ الله‌ علیه‌ و آله) صدقه حرام نیست.
رابعا: مامون از امام رضا(علیه‌السلام) پرسيد: آيا آل پیامبر، همان عترت پيامبر هستند؟ حضرت فرمودند: بلی. مامون گفت: در احاديث پيامبر آمده است که پيامبر فرمودند: «امت من همان آل من هستند»، و صحابه هم می‌‏گويند: «آل محمد، امت او هستند». حضرت رضا(عليه‏ السلام) از مامون و حضار پرسيدند: آیا صدقه[زکات واجب] بر آل محمد حرام است يا نه؟ گفتند : آری! امام رضا(عليه‌السلام) فرمودند: آيا صدقه بر همه امت حرام است؟ گفتند: نه. امام(عليه‌السلام) فرمودند: تفاوت ميان آل پيامبر و امت همين است....»[8]. پر واضح است که همسران پیامبر(صلی‌ الله‌ علیه‌ و آله) و اصحاب از آل محمد محسوب نمی‌شوند چرا که صدقه بر آنها حرام نیست.
در همين مجلس، مامون به امام گفت: آیا آیه واضح‌تری از قرآن در مورد آل دارید؟ حضرت فرمود: بله. «يس و القرآن الحکيم انک لمن المرسلين علی صراط مستقيم»[يس/1- 4]
حضرت رضا(عليه‏السلام) از مامون عباسی و علما پرسيدند: منظور خداوند از «يس» کيست؟ علما گفتند: «يس» محمد(صلی‌ الله‌ علیه‌ و آله) است و هيچکس در اين موضوع شکی ندارد. حضرت رضا(عليه ‏السلام) فرمودند: .... خداوند در قرآن بر احدی سلام نفرستاده است مگر بر انبيا، چنانکه می‌فرمايد: «سلام علی نوح فی العالمين»[صافات/79] و «سلام علی ابراهيم»[صافات/109] و «سلام علی موسی و هارون»[صافات/120] خداوند در قرآن نفرموده است: «سلام علی آل‏ نوح»، و نفرموده است: «سلام علی آل‏ ابراهيم» و نفرموده است: «سلام علی آل‏ موسی و هارون» بلکه فرموده است: «سلام علی آل‏ ياسين»[صافات/130] يعنی سلام بر آل ‏محمد.[9]
ابن حجر هیثمی مکی كه در عين حال كه بسيار متعصب است، در «الصواعق المحرقه» در ذيل آيه‌ی سوم از آياتی كه درباره‌ی فضايل اهل بيت(علیهم‌السلام) ذكر كرده، می‌گوید جماعتی از مفسرین از ابن عباس نقل نموده اند که: «انّ المراد بذلك سلام علی آل محمد» يعنی مراد از آل يس، آل محمداند.[10]
ابن حجر در صواعق، آورده است که فخر رازی می‌گوید: "اهل بیت محمد (صلی الله علیه و آله) در پنج امر با وی مساویند: اول: در سلام کردن، چرا كه در مورد پيامبر اكرم(صلی‌ الله‌ علیه‌ و آله) می‌گوييم: «السلام عليك ايّها النبی» ‌و در مورد آل وی، خداوند می‌‌فرمايد: «سلام علی آل ياسين»....."[11] یعنی در این آیه مبارکه بر اهل بیت(علیهم‌السلام) درود فرستاده است نه امت پیامبر(صلی‌ الله‌ علیه‌ و آله).
ممکن است مستند اهل سنت در آن تاویل آل محمد بر کل امت، روایتی باشد که انس از پیامبر(صلی‌ الله‌ علیه‌ و آله) نقل می‌کند که فرموده است: «هر مؤمن متقی آل محمد است».[12]
که ما این حدیث را نیز در این مطلب بررسی نمودیم و بنابر اذعان چند تن از متعصب‌ترین عالمان خود اهل سنت همچون این تیمیه و ابن حجر و .... بیان نمودیم که این روایت کاملا جعلی و ساختگی و ذره‌ای اعتبار ندارد تا بشود به آن استناد نمود.
در نتیجه: "آل" تنها به معنا پیرو نیست بلکه در صلوات به معنای اهل و نزدیکان خاص است. گرچه مفهوم آل در لغت گسترده است اما لزوما هر مفهوم گسترده‌ای در خارج مصداقش گسترده نخواهد بود و خود پیامبر(صلی‌ الله‌ علیه‌ و آله) مصادیق مفهوم «آل محمد» را بیان نمود و دایره مصداقی آن را در محدوده چهارده معصوم ضیق و منحصر ساخت و حتی اجازه نداده تا ام سلمه داخل در کساء شود تا از آل محمد به حساب آید لذا در نظر پیامبر(صلی‌ الله‌ علیه‌ و آله) همسران حضرت از حوزه مصداقی "آل محمد خارجند چه رسد به اصحاب و دیگر افراد از امت حضرت. بنابراین: مصادیق آل محمد در خارج تنها و تنها اهل بیت(علیهم‌السلام) هستند و غیر آنان هرگز در دایره مصداقی آل محمد قرار نمی‌گیرند. شاید از همین رو بوده که رَیّان‌بن‌الصَّلْت قمی کتابی نوشته و در آن، سخنان حضرت رضا(علیه‌السلام) را در «الفرق بین ‌الآل و الامة» فراهم آورده است.[13]

پی نوشت:
[1]. حسین‌ بن ‌محمد راغب اصفهانی، المفردات، به کوشش محمد سیدالگیلانی، مصر، مصطفی‌البابی‌الحلبی، ۱۳۸۱ق، ص30-31؛/ و التحقيق، ج 1، ص 177
[2]. بهاءالدین ابوالحسن اربلی، کشف‌الغمه، بیروت، دارالکتاب‌الاسلام، ج1، ص40
[3]. مسعودی، علی بن حسین، إثبات الوصیة للإمام علی بن أبی‌طالب(ع)، قم، انتشارات انصاریان، چاپ سوم، 1384ش، ص 114؛/ و ذهبی، محمد بن احمد، تاریخ الاسلام، تحقیق، تدمری، عمر عبد السلام، بیروت، ‌دار الکتاب العربی، چاپ دوم، 1409ق، ج 1، ص 25،
[4]. قاموس قرآن، ج‌1، ص‌143، ذیل واژه «آل».
[5]. «عن ام سلمة قالت: ان رسول الله(ص) قال لفاطمة(ع): ایتینی بزوجک و ابنیک ، فجائت بهم فالقی علیهم کساء فدکیاً ثم وضع یده علیهم ثم قال: اللهم ان هولاء آل محمد ، فاجعل صلواتک و برکاتک علی محمد و آل محمد انک حمید مجید قالت ام سلمه : فرفعت الکساء لادخل معهم فجذبه من یدی و قال: انک علی خیر». مسند احمد بن حنبل، ج6، ص323، فضائل الخمسه، ج1، ص219، کنزالعمال، ج7، ص103، درالمنثور، ذیل آیه التطهیر، سوره احزاب؛ مشکل للاثار، طحاوی، ج1، ص334، احقاق الحق، ج9، ص590؛ منتخب کنزالعمال در هامش المسند،ج5، ص96، فرائدالسمطین حموینی، تاریخ ابن عساکر (منتخب)، ج4، ص204، ینابیع المودة حنفی قندوزی، ص 108، تفسیر ثعلبی، ارجع المطالب، علامه ص 314، القول الفصل، حضرمی ص 185، رشفة الصادی حضرمی، ص 30.
[6]. الصواعق المحرقه، ص225
[7]. جلاء الافهام، ص173
[8]. امالی شیخ صدوق، ص422؛/ و عيون‏الاخبار، ج1، ص180؛/ و تحف‏العقول، ص426؛/ و بحارالانوار، ج25، ص221
[9]. امالی صدوق ص426، 427؛/ و عيون الاخبار، ج1، ص185؛/ و تحف العقول، ص433؛/ و بحارالانوار، ج79، ص229
[10]. «فقد نقل جماعة من المفسّرين عن ابن عبّاس رضى اللّه عنه أنّ المراد بذلك: سلام على آل محمّد عليهم السّلام». احمد بن حجر الهيثمی مكی، الصواعق المحرقه، بيروت، دارالكتب العلميه، چاپ دوم، 1405هـ، ص228
[11]. «ذکر الفخر الرازی ان اهل بیت محمد (صلی الله علیه و آله) یساوونه فی خمس اشیاء: 1- فی السلام. قال« السلام علیک ایها النبی» و قال «سلام علی آل یاسین»...». احمد بن حجر الهيثمی مكی، الصواعق المحرقه، بيروت، دارالكتب العلميه، چاپ دوم، 1405هـ، ص228
[12]. المجموع فی شرح المهذب، نووی، بیروت، دار الفکر، 1997م، ج3، ص467
[13]. محمدبن‌حسن طوسی، الفهرست، به کوشش محمود رامیار، دانشگاه مشهد، ۱۳۵۱ش، ص140
رهروان ولایت

نوشتن دیدگاه

تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

کلیپ های در حال مشاهده

مؤسسه جهانی سبطین علیهما السلام

loading...
@sibtayn_fa

نسخه اندرویدی کتاب العروة الوثقي والتعليقات عليها

اطیب البیان فی تفسیر القرآن

کوتاه و شنیدنی

انار بهشتی برای حضرت زهرا سلام الله علیها - حجت الاسلام کافی

مدت زمان فايل : 8 دقيقه و 40 ثانیه

حجم فایل : 2.06 مگا بایت

Previous Next

روزشمارتاریخ اسلام

5 جمادی الاول

ولادت با سعادت حضرت زینب (سلام الله علیها) در روز پنجم جمادی الاول سال پنجم هـ.ق ولادت با...


ادامه ...

6 جمادی الاول

وقوع جنگ موته در ششم جمادی ‌الاول سال 8 هـ .ق. جنگ موته به وقوع پیوست. علت وقوع...


ادامه ...

10 جمادی الاول

وقوع جنگ جمل روز دهم جمادی‌الاول سال 36 هـ .ق جنگ جمل روی داد كه نتیجه آن پیروزی...


ادامه ...

13 جمادی الاول

شهادت حضرت فاطمه‌ زهرا‌ (سلام الله علیها) بنا بر نقل پاره‌ای از روایات، شهادت حضرت فاطمه زهرا(سلام الله...


ادامه ...

15 جمادی الاول

١ ـ ولادت با سعادت حضرت امام زین العابدین (علیه السلام)٢ ـ درگذشت ولید بن عبدالملك مروان1ـ...


ادامه ...

29 جمادی الاول

وفات محمد بن عثمان سمری، دومین نایب خاص امام عصر(علیه السلام) در بیست و نهم جمادی‌الاول سال 305...


ادامه ...
012345

* کلیپهای بیشتر

* کلیپهای بیشتر

* کلیپهای بیشتر

انتشارات مؤسسه جهانی سبطين عليهما السلام

sibtayn

  1. كتابخانه
  2. کلیپ های تصویری
  3. سخنرانی
  4. آرشيو مداحی فاطمیه

قرآن كريم














سلام ، برای ارسال سؤال خود و یا صحبت با کارشناس سایت بر روی نام کارشناس کلیک و یا برای ارسال ایمیل به نشانی زیر کلیک کنید[email protected]

تماس با ما
Close and go back to page