اركان عدالت موعود

(زمان خواندن: 9 - 17 دقیقه)

با بررسى اجمالى رواياتى كه شيعه و اهل سنت در زمينه بشارت به ظهور مهدى (ع) نقل كرده ‏اند، روشن مى‏شود كه در اين روايات آنچه بيش از هر چيز ديگر مورد توجه قرار گرفته برپا داشتن قسط و عدل و نابود كردن ظلم و جور از سوى آن حضرت است . براساس بررسى مؤلف كتاب منتخب ‏الاثر در منابع و مصادر شيعه و اهل سنت نزديك به 130 حديث، دلالت‏ بر اين دارد كه امام مهدى (ع) زمين را پس از آنكه از ظلم و ستم پر شده است، از عدل و داد آكنده مى‏ سازد .

(1) كه از آن جمله مى ‏توان به اين روايات اشاره كرد:
پيامبر گرامى اسلام (ص) مى‏ فرمايند:
شما را به مهدى بشارت مى‏دهم . او در زمانى كه مردم گرفتار اختلاف، درگيرى و آشوب‏ ها هستند، در امت من برانگيخته مى ‏شود و جهان را از عدالت و برابرى پر مى‏ سازد، همچنان كه از ظلم و ستم پر شده بود . (2)
از امام محمدباقر (ع) نيز نقل شده است كه:
پدرم از پدرش و او از پدرانش براى من نقل كردند كه رسول خدا(ص)، كه درود و سلام خدا بر او باد، فرمودند: امامان پس از من دوازده نفرند به تعداد نقباى بنى ‏اسرائيل، نه نفر از آنها از نسل حسين(ع)، كه بر او درود باد، هستند و نهمين آنها قائم ايشان است . او در آخرالزمان به پا مى‏خيزد و زمين را از عدل پر مى‏ سازد; بعد از آنكه از ستم و بى عدالتى پر شده بود . (3)
توجه خاص روايات به موضوع عدالت گسترى امام مهدى (ع) و فراوانى رواياتى كه در اين زمينه وارد شده ‏اند همه بر نقش محورى اين موضوع در قيام و انقلاب جهانى آن حضرت و جايگاه خاص آن در حكومت مهدوى دلالت دارند . از اين رو لازم است در پژوهش ‏ها و بررسى ‏هايى كه در زمينه انقلاب و حكومت امام مهدى (ع) صورت مى ‏گيرد به اين موضوع بيش از پيش توجه شود و ابعاد مختلف عدالت‏ گسترى و ظلم ‏ستيزى آن حضرت تبيين گردد .
عدالت مهدوى را از دو زاويه مى‏توان مورد بررسى قرار داد; يكى از نظر اركان و پايه‏ هاى اين عدالت و ديگرى از نظر گستره و عمق اين عدالت . اگر چه بحث جامع و كامل از هر يك از زواياى ياد شده مجال وسيعى مى‏ طلبد، اما در اين مقال تلاش خواهيم كرد كه در حد توان خود، به اجمال، هر يك از اين دو جنبه را مورد بررسى قرار دهيم
1 - اركان و پايه‏ هاى عدالت مهدوى
برپايى عدالت در هر جامعه ‏اى نيازمند اركان و پايه‏ هاى متعددى است و نبود هر يك از اين اركان موجب ناپايدارى عدالت در آن جامعه مى‏شود . مهمترين اركان عدالت عبارتند از:
1 . حاكم عادل;
2 . كارگزاران عادل;
3 . قوانين عادلانه;
4 . نظام عادلانه .
1 - 1 . حاكم عادل
بدون شك آنگاه مى‏توان از جامعه و حكومتى انتظار حركت‏به سوى عدالت داشت كه امام و حاكم آن جامعه خود در مسير عدالت‏ باشد و در زندگى فردى و اجتماعى عدالت را پيشه خود سازد . از اين روست كه مى‏ بينيم در نظام حكومتى كه شيعه ترسيم مى‏كند وجود امام عادل از مهمترين شرايط است و بدون وجود اين امام، حكومت از مشروعيت ‏برخوردار نيست .
از نظر شيعه برقرارى نظام حكومتى كه همه روابط حاكم بر آن مبتنى بر عدالت كامل باشد جز به دست آخرين امام معصوم و خاتم حجت‏ هاى الهى، حضرت مهدى (ع) امكان‏پذير نيست و از همين روست كه در روايات از دولت آن حضرت به عنوان آخرين دولت ‏ياد شده; يعنى دولتى كه پس از پشت‏ سر گذاشتن همه تجربه‏ هاى بشرى و نوميدى از همه الگوهاى حكومتى خود ساخته مستقر مى‏ شود .
امام باقر (ع) در اين زمينه مى‏فرمايند:
دولت ما آخرين دولت‏ هاست . هيچ خاندان صاحب دولتى نمى‏ ماند مگر اينكه پيش از [دولت] ما به حاكميت مى‏رسند تا زمانى كه سيره [حكومتى] ما را مى‏بينند نگويند: «اگر ما هم به حاكميت مى ‏رسيديم به همين گونه رفتار مى‏كرديم‏» و اين سخن خداوند، صاحب عزت و جلال است كه: «سرانجام نيك از آن پرهيزگاران است‏» . (4) (5)
البته اين سخن به اين معنا نيست كه هرگونه تلاش براى برقرارى عدالت در دوران غيبت‏ بى‏ فايده است و يا اساسا نبايد در اين دوران حركتى را براى استقرار نظام عادلانه; حتى در سطحى محدود انجام داد، بلكه معناى اين سخن اين است كه تا پيش از ظهور امام مهدى (ع) هيچ حكومتى نمى‏ تواند ادعا كند كه توان برقرارى نظام عادلانه كامل را دارد .
چنانكه امام راحل قدس سره فرمود:
البته اين پر كردن دنيا را از عدالت، اين را ما نمى‏ توانيم بكنيم، اگر مى ‏توانستيم مى‏ كرديم . اما، چون نمى‏ توانيم بكنيم ايشان بايد بيايند . . . اما ما بايد فراهم كنيم كار را، فراهم كردن اسباب اين است كه كار را نزديك بكنيم، كار را همچو بكنيم كه مهيا بشود عالم براى آمدن حضرت (ع) . (6)
بنابر آنچه گفته شد نخستين شرط برقرارى يك نظام عادلانه كامل وجود امام معصوم عادل است .
پيشوا و رهبر مسلمانان بايد در بالاترين مرتبه تقوا و پرهيزكارى و از هرگونه شائبه ظلم و ستم به دور باشد .
چنانكه امام على (ع) مى‏فرمايد:
. . . خداوند بر پيشوايان دادگر واجب فرموده كه خود را در معيشت ‏با مردم تنگدست‏ برابر دارند تا بينوا را رنج ‏بي نوايى به ستوه نياورد . (7)
امام مهدى (ع) به عنوان رهبر معصومى كه تحقق بخش عدالت در سراسر جهان خواهد بود، خود در بالاترين درجه عدالت قرار دارد و روش و منش او كاملا بر عدالت منطبق است . توجه به مفاد بيعتى كه امام در آغاز قيام خود از يارانش مى‏ گيرد ما را به عمق سيره و روش مبتنى بر عدالت آن حضرت رهنمون مى ‏سازد:
. . . با او بيعت مى‏كنند كه هرگز: دزدى نكنند; زنا نكنند; مسلمانى را دشنام ندهند; خون كسى را به ناحق نريزند; به آبروى كسى لطمه نزنند; به خانه كسى هجوم نبرند; كسى را به ناحق نزنند; طلا، نقره، گندم و جو ذخيره نكنند; مال يتيم را نخورند; در مورد چيزى كه يقين ندارند، گواهى ندهند; مسجدى را خراب نكنند; مشروب نخورند; حرير و خز نپوشند; در برابر سيم و زر سر فرود نياورند; راه را بر كسى نبندند; راه را ناامن نكنند; گرد همجنس‏گرايى نگردند; خوراكى را از گندم و جو انبار نكنند; به كم قناعت كنند، طرفدار پاكى باشند; از پليدى گريزان باشند; به نيكى فرمان دهند; از زشتى‏ها باز دارند; جامه ‏هاى خشن بپوشند; خاك را متكاى خود سازند; در راه خدا حق جهاد را ادا كنند و . . . او نيز در حق خود تعهد مى‏كند كه: از راه آنها برود; جامه‏اى مثل آنها بپوشد; مركبى همانند مركب آنها سوار شود; آنچنانكه آنها مى‏ خواهند باشد; به كم راضى و قانع شود; زمين را به يارى خدا پر از عدالت كند آنچنان كه پر از ستم شده است; خدا را آنچنانكه شايسته است بپرستد; براى خود دربان و نگهبان اختيار نكند و . . . (8)
چنانكه ملاحظه مى‏شود امام مهدى (ع) در اين پيمان‏ نامه نه تنها از يارانش مى‏خواهد كه از هرگونه آلودگى و پليدى به دور باشند، بلكه خود نيز متعهد مى‏شود از همه آنچه يارانش را از آنها منع كرده دورى گزيند و در زندگى خود همان راه و روشى را پيش گيرد كه يارانش را بدان دعوت كرده است .
علاوه بر پيمان‏ نامه ياد شده امام مهدى (ع) در نخستين سخنرانى خود پس از ظهور نكاتى را يادآور مى‏ شوند كه آنها نيز به خوبى راه و روش مبتنى بر عدالت و پرهيزكارى آن حضرت را روشن مى‏سازد . متن اين سخنرانى به نقل از امام باقر (ع) چنين است:
مهدى هنگام نماز عشاء در مكه ظهور مى‏كند در حالى كه پرچم رسول خدا، كه درود خدا بر او و خاندانش باد، و پيراهن و شمشير او را با خود دارد و داراى نشانه‏ ها و نور و بيان است . وقتى نماز عشاء را به جا آورد با صداى رسا و بلند خود مى‏فرمايند: اى مردم! خدا را به ياد شما مى‏آورم . شما اينك در پيشگاه خدا ايستاده ‏ايد . او حجت‏خود را برگزيد و پيامبران را برانگيخت و كتاب [آسمانى] فرو فرستاد و شما را امر كرد كه چيزى را شريك او قرار ندهيد و از او و فرستاده ‏اش اطاعت و فرمانبردارى كنيد و زنده نگه داريد آنچه را كه قرآن زنده كرده است و بميرانيد آنچه را كه او ميرانده است . هواداران راستى و هدايت و پشتيبان تقوى و پرهيزگارى باشيد; زيرا نابودى و زوال دنيا نزديك شده و اعلام وداع نموده است . و من شما را به خدا و رسولش و عمل به كتاب خدا و ترك باطل و احياى سنت او دعوت مى‏كنم . سپس او، بدون قرار قبلى، به همراه سيصد و سيزده مرد، به شمار ياران بدر، كه همچون ابر پاييزى پراكنده ‏اند و زاهدان شب و شيران روزند، ظهور مى‏كند و خداوند سرزمين حجاز را براى مهدى مى‏ گشايد و او هر كس از بنى‏هاشم را كه در زندان به سر مى‏برد، آزاد مى‏سازد . آنگاه درفش‏هاى سياه در كوفه فرود مى‏آيد و گروهى را به جهت‏ بيعت‏ به سوى مهدى روانه مى‏سازند و آن حضرت لشكريان خود را به سراسر جهان گسيل داشته و ستم و ستم‏ پيشگان را از ميان برمى‏ دارد و همه سرزمين ‏ها به دست او به راستى و درستكارى درمى‏ آيند . (9)
در مورد سيره و روش زندگانى امام مهدى (ع) روايات فراوانى نقل شده كه در اينجا به برخى از آنها اشاره مى‏كنيم:
امام صادق (ع) خطاب به ياران خود كه نسبت‏ به ظهور قائم (ع) بى‏تابى مى‏ كردند، مى‏فرمايد:
چرا در مورد ظهور قائم اين همه شتاب مى‏كنيد؟ ! به خدا سوگند كه او لباس خشن مى‏پوشد، طعام خشن (بى‏ خورشت) مى‏ خورد و . . . از سيره جدش رسول خدا(ص)، كه درود و سلام خدا بر او باد، پيروى مى‏كند و زندگانى او مانند زندگى امير مؤمنان، كه بر او درود باد، است . (10)
توجه به روايت زير ما را در درك سيره شخصى امام مهدى (ع) به عنوان حاكم اسلامى يارى مى ‏كند . مفضل ‏بن عمر، يكى از ياران امام صادق (ع) چنين نقل مى‏كند:
در خدمت ابوعبدالله [امام صادق] كه بر او درود باد، مشغول طواف بودم . در همين هنگام امام نگاهى به من كرد و فرمود: چرا اينگونه اندوهگينى و چرا رنگت تغيير كرده است؟ گفتم: فدايت‏ شوم! بنى ‏عباس و حكومتشان را مى‏بينم و اين مال و سلطنت و قدرتى كه در دست آنهاست . اگر هم در دست‏ شما بود، ما هم با شما در آن سهيم بوديم . امام (ع) فرمود: اى مفضل! بدان، اگر قدرت در دست ما بود شب‏ ها به تدبير امور و روزها به تلاش و كوشش مى ‏پرداختيم، جامه ‏اى خشن بر تن داشتيم و غذاى بى‏ خورشت مى ‏خوريم، درست مانند شيوه امير مؤمنان، كه بر او درود باد; زيرا اگر جز اين عمل شود پاداش آن دوزخ خواهد بود . (11)
1 - 2 . كارگزاران عادل
يكى از موانع اساسى كه در برقرارى عدالت در جامعه همواره فرا روى مصلحان اجتماعى قرار داشته، نبود مجريان و كارگزاران عادل است . وجود اين مانع بسيارى از حركت‏ هاى عدالت‏ خواهانه را با شكست مواجه و بسيارى از حكومت‏ هايى را در پى گسترش عدالت در جامعه بوده‏اند ناكام ساخته است .
يكى از تفاوت‏ هاى اساسى حكومت امام مهدى (ع) با ديگر حكومت ‏هايى كه در طول تاريخ داعيه برقرارى عدالت داشته ‏اند اين است كه پيش از اقدام براى تشكيل حكومت‏ به تعداد مورد نياز افراد زبده و برگزيده ‏اى كه در نهايت تقوا و پرهيزكارى هستند تربيت نموده و با برقرارى حكومت جهانى خود، آنها را به سراسر جهان گسيل مى‏دارد .
در مورد ويژگى ياران قائم (ع) در رواياتى از امام صادق (ع) چنين مى‏خوانيم:
. . . نشان سجده بر پيشانى آنها نقش بسته است . آنها شيران روز و زاهدان شب‏اند . دل‏ هايشان مانند پاره ‏هاى آهن [محكم و استوار] است و هر كدام از آنها توان چهل مرد را دارا هستند . (12)
امام على (ع) نيز درباره ويژگى ياران آن حضرت مى‏ فرمايد:
خداوند تعالى مردمى را براى [يارى] او گرد مى‏آورد، همچنان كه پاره ‏هاى ابر گرد آمده و به هم مى‏ پيوندند . خداوند دل‏هاى آنان را به هم نزديك مى ‏كند . آنها از هيچ كس ترسان نمى‏شوند و از اينكه كسى بدانها بپيوندد شادمان نمى‏گردند . تعداد آنها همان تعداد اصحاب بدر است . هيچ كس از پيشينيان از آنها سبقت نمى‏گيرد و هيچكس از آيندگان به آنها نمى‏ رسد . (13)
آرى، امام مهدى (ع) چنين مردمى را براى اداره حكومت‏خود برمى‏گزيند و هر يك از آنها را بر منطقه‏اى حاكم مى‏سازد . چنان كه امام صادق (ع) مى‏فرمايد:
حضرت مهدى(عج) يارانش را در همه شهرها پراكنده مى‏سازد و به آنها دستور مى‏دهد كه عدل و احسان را شيوه خود سازند و آنها را فرمانروايان كشورهاى جهان گرداند و به آنها فرمان مى‏دهد كه شهرها را آباد سازند . (14)
1 - 3 . قوانين عادلانه
وجود قوانين عادلانه يكى از شرايط اساسى تحقق عدالت اجتماعى است و بدون وجود آن، حكمرانان عادل به تنهايى نخواهند توانست چنانكه بايد و شايد عدالت را در جامعه حكم فرما سازند . بدون ترديد كتاب الهى و سنت رسول خدا (ص) بيان كننده عادلانه‏ ترين قوانين هستند و در صورت حاكم شدن بى‏كم و كاست آنها جامعه طعم عدالت را خواهد چشيد . چنانكه امام على (ع) در برخى از بيانات خود قرآن را آينه تمام عدالت معرفى كرده است . از جمله مى ‏فرمايد:
قرآن، معدن ايمان و چشمه ‏سار آن; چشمه‏ هاى علم و درياهاى آن، باغ‏هاى عدل و آبگيرهاى آن است . (15)
و در جاى ديگر در وصف قرآن مى‏ فرمايد:
آن فضل است و هزل نيست، آن گويا به طريقه عدل ‏و امر كننده به فضل است . (16)
از اين رو يكى اقدامات مهمى كه امام مهدى (ع) براى تحقق عدالت اجتماعى انجام مى ‏دهند احياى احكام كتاب و سنت رسول خداست، كه در طول زمان به فراموشى سپرده شده و جز پوسته ‏اى از آنها باقى نمانده است .
پيامبر گرامى اسلام (ص) در اين زمينه مى ‏فرمايد:
دوازدهمين فرزندم از ديده‏ ها غايب شده و پنهان مى‏گردد، تا اينكه زمانى براى امت من فرا رسد كه از اسلام جز نام و از قرآن جز نقشى باقى نمى‏ ماند، در اين هنگام خداوند بزرگ مرتبه به او اجازه قيام مى‏ دهد و اسلام را با او آشكار و تجديد مى ‏كند . (17)
امير مؤمنان على (ع) در بيان بسيار زيبايى اقدام امام مهدى (ع) در زمينه حاكم كردن احكام قرآن بر هواجس و اميال نفسانى انسان‏ها را، به عنوان مقدمه برپايى عدالت، چنين توصيف مى‏كنند:
هواهاى نفسانى را به متابعت هدايت الهى بازمى‏ گرداند، آن زمان كه مردم هدايت الهى را به متابعت هواهاى نفسانى درآورده باشند . آراء و انديشه‏ ها را تابع قرآن گرداند وقتى كه قرآن را تابع آراء و انديشه‏ هاى خود ساخته باشند . . . و او به شما نشان خواهد داد كه دادگرى چگونه است و كتاب خدا و سنت را كه متروك شده زنده گرداند . (18)
به دليل همين پيوند ناگسستنى احياى احكام كتاب و سنت و برقرارى عدالت است كه در دعاى عهد طلب مى‏كنيم:
خداوندا! او را پناهگاه بندگان ستمديده ‏ات و يارى دهنده كسى كه جز تو ياورى ندارد، قرار ده و به وسيله او احكام قرآن را كه تعطيل گرديده برقرار ساز و او را برپا دارنده آنچه از نشانه‏ هاى دينت و سنت‏ هاى پيامبرت، كه درود خدا بر او و خاندانش باد، وارد شده قرار ده . (19)
4 - 1 . نظام عادلانه
تحقق عدالت اجتماعى گذشته از همه شرايط بالا به امر ديگرى نيز نيازمند است و آن وجود يك نظام حكومتى مبتنى بر عدالت است . نظامى كه جايگاه هركس به درستى در آن تعيين شده باشد، همه مسئولان وظايف خود را به درستى بشناسند و بدان عمل كنند و بالاخره همه احساس كنند كه بر كار آنها نظارت وجود دارد و در صورت خطا و لغزش از آنها بازخواست مى‏شود .
در نظام‏ هاى بشرى بسيار ديده‏ايم كه حتى با وجود حاكمان عادل و قوانين عادلانه چنانكه بايد و شايد عدالت‏ بر جامعه حاكم نشده و ظلم و ستم در اشكال گوناگون بر مردم جارى شده است و اين همه نبوده است مگر به يكى از دلايل زير:
1 . قرار نگرفتن درست اجزاى مختلف حكومت در جاى خود;
2 . ناآشنايى كارگزاران با وظايف و مسئوليت ‏هايشان;
3 . ضعف نظام بازرسى و نظارت .
در حكومت امام مهدى (ع) نظام حكومتى به شيوه‏ اى شكل گرفته كه امكان ظلم و بى‏ عدالتى به صفر مى‏رسد . در اين حكومت، اولا چنان كه گفته شد پارساترين و توانمندترين انسان‏ها به عنوان حكمرانان و كارگزاران برگزيده مى ‏شوند; ثانيا وظايف تك تك آنها بى‏ هيچ كم و كاست تعيين مى‏گردد و حتى به آنها گفته مى‏شود كه در هنگام حيرت و سرگردانى چه كنند و ثالثا نظارت و بازرسى دقيق و سختگيرانه بر همه كارگزاران اعمال مى‏شود .
امام صادق (ع) در مورد شيوه گزينش كارگزاران حكومتى در عصر ظهور و نحوه ابلاغ وظايف آنها مى ‏فرمايد:
هنگامى كه قائم قيام كند، براى [اداره] هر يك از مناطق جهان فردى را برگزيده، ارسال مى‏دارد و به وى مى‏گويد: پيمان تو به دست توست و اگر با مطلبى مواجه شدى كه آن را نفهميدى و نحوه قضاوت در موردش را ندانستى به دست‏خود نگاه كن و به آنچه در آن است عمل نما . (20)
در مورد قاطعيت و سخت‏گيرى امام مهدى (ع) نسبت‏ به كارگزاران و مجريان متخلف در روايتى از امام على (ع) چنين مى ‏خوانيم:
[قائم ما] قاضيان زشتكار را كنار مى‏گذارد و دست‏ سازشكاران را از سرتان كوتاه مى‏كند و حكمرانان ستم پيشه را عزل مى‏نمايد و زمين را از هر نادرست و خائنى پاك مى‏سازد، و به عدل رفتار مى‏كند . . . (21)
در روايت ديگرى قاطعيت و سازش ناپذيرى امام عصر (ع) در برابر كارگزاران ناشايست چنين توصيف شده است:
مهدى [ عليه ‏السلام] بخشنده است; او درباره كارگزاران و ماموران [دولت ‏خويش] بسيار سختگير است و با ناتوانان و مستمندان بسيار دل رحم و مهربان . (22)
________________________________________
1 . ر . ك: الصافى ‏الگلپايگانى، لطف ‏الله، منتخب الاثر فى‏ الامام الثانى عشر (ع)، ص‏478 .
2 . ابن ‏حنبل، احمد، المسند، ج‏3، ص‏37 .
3 . المجلسى، محمدباقر، بحارالانوار، ج‏36، ص‏351، ج‏228 .
4 . سوره اعراف (7)، آيه 128 .
5 . بحارالانوار، ج‏52، ص‏232، ح‏58; همچنين ر . ك: همان، ص‏339، ح‏83 .
6 . صحيفه نور، ج‏20، ص‏199 - 198 .
7 . نهج‏البلاغه، ترجمه محمد مهدى فولادوند، كلام 20، ص‏260 .
8 . ابن‏طاووس، ابوالقاسم على‏بن‏موسى، الملاحم والفتن، ص‏49و122; به نقل از: منتخب‏الاثر، ص‏469 .
9 . المروزى، ابوعبدالله نعيم‏بن حماد، الفتن (نسخه خطى)، ص‏95 به نقل از: معجم احاديث الامام المهدى (ع)، ج‏3، ص‏295، ح‏832 .
10 . النعمانى، محمدبن ابراهيم، كتاب‏الغيبة، ص‏122 . بحارالانوارج‏52، ص‏354، ح‏115 .
11 . بحارالانوار، همان، ص‏359، ح‏127 .
12 . همان، ص‏386، ح‏202 .
13 . الحاكم النيسابورى، ابو عبدالله محمد بن عبدالله، المستدرك على‏الصحيحين فى‏الحديث، ج‏4، ص‏554 .
14 . دخيل، على‏محمدعلى، الامام المهدى، ص‏271 .
15 . نهج‏البلاغه، ترجمه محمدمهدى فولادوند، خطبه 198، ص‏252 .
16 . خوانسارى، جمال‏الدين، شرح غررالحكم و دررالكلم، ج‏60، ص‏207، ح‏1005 .
17 . القندوزى سليمان بن ابراهيم، ينابيع المودة، ص‏440 .
18 . نهج‏البلاغه، خطبه 138، ص‏173 - 174; بحارالانوار، ج‏51، ص‏120، ح‏25 .
19 . بحارالانوار، ج‏102، ص‏111; قمى، شيخ عباس، مفاتيح‏الجنان، دعاى عهد .
20 . كتاب الغيبة، ص‏172; بحارالانوار، ج‏52، ص‏365، ح‏144 .
21 . بحارالانوار، ج‏51، ص‏120، ح‏23 .
22 . العسكرى، نجم ‏الدين جعفربن محمد، المهدى الموعود المنتظر عند علماء اهل السنة و الامامية، ج‏1، ص‏270 .

نوشتن دیدگاه

تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

مؤسسه جهانی سبطین علیهما السلام

loading...
اخبار مؤسسه
فروشگاه
درباره مؤسسه
کلام جاودان - اهل بیت علیهم السلام
آرشیو صوت - ادعیه و زیارات عقائد - تشیع
@sibtayn_fa @sibtayn_fa



مطالب ارسالی به واتس اپ
loading...
ویدئو
مولودی
سخنرانی
صوت
تصویر

* کلیپهای بیشتر

* کلیپهای بیشتر

* کلیپهای بیشتر

* کلیپهای بیشتر

روزشمارتاریخ اسلام

1 شعبان

هلاكت معتز عباسی در روز دوم شعبان سال 255 هـ .ق معتز بالله یكی دیگر از خلفای بنی...


ادامه ...

3 شعبان

١ ـ ولادت با سعادت سالار شهیدان حضرت امام حسین (علیه السلام)٢ ـ ورود امام حسین (علیه...


ادامه ...

4 شعبان

ولادت حضرت ابوالفضل العباس علیه السلام روز چهارم شعبان سال 26 هـ .ق علمدار كربلا، ‌سقای نینوا، قمر...


ادامه ...

5 شعبان

ولادت با سعادت حضرت امام علی بن الحسین زین العابدین علیه السلام روز پنجم شعبان سال 38 هـ...


ادامه ...

11 شعبان

میلاد مسعود حضرت علی اكبر (علیه السلام) روز یازدهم شعبان سال 33 هـ .ق. میلاد مسعود حضرت علی...


ادامه ...

15 شعبان

١ ـ ولادت با سعادت منجی عالم بشریت حضرت بقیةالله الاعظم(عجل الله تعالی فرجه الشریف)٢ ـ وفات...


ادامه ...

18 شعبان

وفات حسین بن روح نوبختی سومین نایب خاص امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) در هیجدهم شعبان...


ادامه ...

19 شعبان

وقوع غزوه بنی المصطلق در نوزدهم شعبان سال ششم هـ .ق غزوه بنی المصطلق اتفاق افتاد.بنی مصطلق تیره‌ای...


ادامه ...

25 شعبان

١ ـ مرگ یزید بن عبدالملك بن مروان٢ ـ قتل ابو مسلم خراسانی به دستور منصور دوانقی 1ـ...


ادامه ...

27 شعبان

شهادت سعید بن جبیر كوفی در بیسـت و هفتم شعبان سال 95 هـ .ق سـعید بن جبـیر كوفی،...


ادامه ...
0123456789

انتشارات مؤسسه جهانی سبطين عليهما السلام
  1. كتابخانه
  2. کلیپ های تصویری
  3. سخنرانی
  4. مداحی

قرآن كريم















سلام ، برای ارسال سؤال خود و یا صحبت با کارشناس سایت بر روی نام کارشناس کلیک و یا برای ارسال ایمیل به نشانی زیر کلیک کنید[email protected]

تماس با ما
Close and go back to page