آیا می دانید منظور از "حسنه" - که در قنوت نماز از خداوند متعال طلب می کنیم - چیست ؟

(زمان خواندن: 5 - 9 دقیقه)

قنوت ، عملی مستحب در نماز است که نمازگزار در رکعت دوم دست‌ها را تا مقابل صورت به طرف آسمان بالا می‌آورد و دعا می‌خواند.
در قنوت ، هر ذکر و دعایی را می‌توان خواند ؛ ولی در متون روایی و فقهی خواندن برخی از ادعیه قرانی که در آیات کتاب شریف ذکر شده ، توصیه می شود و معروفترین آنها خواندن دعایی است که در آیه 201 سوره بقره ذکر شده است :
رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ  
«پروردگارا! در اين دنيا به ما نيكى و در آخرت [نيز] نيكى عطا كن، و ما را از عذاب آتش [دور] نگه دار.»
طبق فرمایش امام جعفر صادق علیه السلام ، مؤمنینی که در سرزمین منا اینگونه دعا می کنند ، خداوند متعال گناهان گذشته و آینده ایشان را می آمرزد. (1)
اما سؤالی که به ذهن خطور می کند این است : این دعا چه خصوصیتی دارد و معنی آن چیست که این قدر بر آن تاکید شده است ؟
در این دعا از خداوند متعال طلب حسنه در دنیا و آخرت و دوری از آتش جهنم می شود ؛ اما منظور از حسنه در این دعا و ترجمه صحیح آن چیست ؟  
مترجمین قرآن کریم غالبا برای ترجمه این کلمه از لفظ " نیکی " استفاده می کنند که همانند لفظ عربی آن از مفهومی مطلق برخوردار است و مطلق خوبی ها را شامل می شود . لفظ "حسنه" قابل انطباق بر معانی زیادی است و دارای مصادیق بسیاری می باشد . برای مثال می توان مفاهیمی مانند صدق ، شجاعت ، امانتداری ، کمک به دیگران و ... و مفاهیمی که از قبیل نعمت هستند مانند : مال و ثروت و منزل و همسر خوب و ... را " نیکی"  تعریف کرد و از مصادیق " نیکی" دانست .
از امام جعفر صادق علیه السلام در تعریف کلمه حسنه و مصداق آن در این آیه شریفه سؤال شد و ایشان فرمودند :
المَعَاشُ وَ حُسْنُ الْخُلُقِ فِی الدُّنْیَا. (2)
[منظور از حسنه] وسعت روزی و حسن خلق در دنیا است.
ولي همانگونه که بیان شد کلمه "حسنه "  اطلاق دارد و می توان آن را بر معانی دیگری از مصادیق خوبی حمل کرد .
 با جستجو در احادیث و روایات به عناوین دیگری برخورد می کنیم که در بیان معصومین علیهم السلام  از آنها به " حسنه " یاد شده است . در حدیث معروفی از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله امده است که فرمودند :
«حُبُّ عَلِیٍّ عَلَیْهِ السَّلَامُ حَسَنَةٌ، لَا یَضُرُّ مَعَهَا سَیِّئَةٌ، وَ بُغْضُهُ سَیِّئَةٌ لَا تَنْفَعُ مَعَهَا حَسَنَة»؛(3)
دوستى على(علیه السلام) کار نیکی است که با داشتن آن، گناه ، زیانى نمی‌رساند و دشمنى على گناهی است که با وجود آن کار نیک سودى ندارد.  
این روایت با سندهای متعدد از عبدالله بن عباس،(4) معاذ بن جبل،(5) انس بن مالک(6) و ابن عمر(7) نقل شده  و در اصطلاح به حد استفاضه رسیده است که از صدور آن از معصوم اطمینان حاصل می شود  .
امیرالمومنین علی (علیه السلام) در تعریف حسنه می فرمایند :
الْحَسَنَةُ مَوَدَّتُنَا أَهْلَ الْبَیْتِ وَ السَّیِّئَةُ عَدَاوَتُنَا أَهْلَ الْبَیْتِ (8)
«حسنه»، دوستی ما خانواده و «سیّئه»، عداوت با ما اهل ‌بیت (علیهم السلام) است.
بنابراین طبق روایات یکی از مصادیق حسنه ، بلکه می توان ادعا کرد مهمترينِ مصداق آن ، محبت و دوستی امیرمؤمنان علی و ائمه طاهرین علیهم السلام است ؛ زیرا کار نیکی است که انسان را در مقابل تمام بدی ها بیمه می کند و سپری در مقابل تمام شرور است.
پس در قنوت نمازمان از خداوند متعال محبت اهل بیت علیهم السلام را در دنیا و آخرت طلب می کنیم که همانا خیر دنیا و آخرت در آن است ؛ زیرا  نبی اکرم(صلی الله علیه و آله) فرموده اند:
«مَنْ رَزَقَهُ اللَّهُ حُبَ الْأَئِمَّةِ مِنْ أَهْلِ بَیْتِی فَقَدْ أَصَابَ خَیْرَ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَةِ فَلَا یَشُکَّنَّ أَحَدٌ أَنَّهُ فِی الْجَنَّةِ» اگر خدای متعال کسی را به این رزق برساند که محبت ائمه از اهل بیت مرا در سفره او قرار دهد، به تمام خیر دنیا و آخرت راه پیدا کرده است بنابراین کسی تردید نکند که چنین کسی در بهشت است.(9)
از آنچه که تا کنون بیان شد به این نتیجه نهایی می رسیم که اگر هنگام قنوت و خواندن این دعای شریف ، از کلمه "حسنه "، حب اهل بیت علیهم السلام را در نظر داشته باشیم ، بهترین خواسته را طلب کرده ایم ؛ زیرا از خدا خواسته ایم که محبت اهل بیت علیهم السلام را در دنیا وآخرت به ما عنایت فرماید که نتیجه آن محشور شدن با اهل بیت علیهم السلام در "يوم ندعوا کل اناس بامامهم " (10) می باشد . زیرا روایات فراوانی به اين معنا اشاره دارند؛ که هر کسی با آنچه که به آن علاقه دارد و محبوب اوست محشور خواهد شد.
رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در این مورد فرمودند:
«هر کسی با شخصی که به او علاقه‌ مند است محشور می‌شود، پس کسى که بنده‌اى را در راه خدا دوست بدارد، خدا را دوست داشته است، و خدا را دوست نمی‌دارد مگر آن کسی که خدا او را دوست داشته باشد»(11)
و در روایتی از امیرمؤمنان علی(علیه السلام) می خوانیم : «هرکه ما را دوست بدارد، در روز قیامت، همراه ما خواهد بود، و اگر شخصى سنگى را دوست بدارد، خداوند، او را با آن، گِرد خواهد آورد»(12)
در روز قیامت از این حسنه سؤال خواهیم شد
از سوی دیگر در روایات متعدد ، معصومین علیهم السلام در تفسیر ایه : ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ (13)  - سپس در همان روز است كه از نعمت [روى زمين‌] پرسيده خواهيد شد- فرموده اند : نعیمی که در روز قیامت از آن سؤال می شود ، حب علی و عترت طاهرینش هستند. خداوند در روز جزا از انسان می پرسد : چگونه شکر مرا بجا آوردید زمانی که  نعمت محبت علی و عترتش را به شما عنایت کردم . (14)
امام رضا علیه السلام فرمودند : نعيم، محبت و موالات ما اهل بيت است، كه خداوند بعد از سوال از توحيد و نبوّت از آن سؤال می‌کند. زيرا چون بنده خدا به اين مهم وفا كند، او را به بهشت و سعادتى كه زائل شدنى نيست، می‌رساند (15)
ربنا اتنا فی الدنیا حب علی و عترته و فی الاخرة حب علي و عترته
سید علاالدین موسوی اصفهانی

پی نوشت:
1- امام صادق (علیه السلام) می فرمایند : مردی پس از بازگشت از موقف (سرزمین منی)، از پدرم پرسید: «به نظر شما خداوند، همه‌ی این مردم [و حجّاج] را ناامید می‌کند [و دعایشان را مستجاب نمی‌کند]»؟ پدرم پاسخ داد: «خداوند، تمام کسانی که در این موقف هستند را چه مؤمن باشند چه کافر می‌آمرزد؛ ولی آنان در آمرزیده شدن به سه گروه تقسیم می‌شوند: [اول:] مؤمنی که خداوند، گناهان قبل و بعد او را می‌آمرزد و او را از آتش جهنّم می‌رهاند و آیه: وَ مِنْهُمْ مَنْ یَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِی الدُّنْیا حَسَنَةً وَفِی الآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ به همین معنا باشد. [دوّم:] کسانی که خداوند گناهان پیشین آن‌ها را می‌آمرزد و به آن‌ها گفته‌می‌شود: در مابقی عمرت، اعمال نیک انجام بده ...».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۸۸ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۲۴۹/ وسایل الشیعه، ج۱۳، ص۵۴۶؛ فیه: «و مؤمن منهم ... فیما بقی» محذوفٌ/ القمی، ج۱، ص۷۰ و البرهان؛ فیهما: «یجیب» بدل «یخیب»/ مستدرک الوسایل، ج۱۰، ص۳۱
2- عن أبي عبد الله (عليه السلام) في قول الله عز وجل: (ربنا آتنا في الدنيا حسنة وفي الآخرة حسنة) رضوان الله والجنة في الآخرة والمعاش وحسن الخلق في الدنيا. الكافي ج 5 ص 71
3- ابن شاذان قمی ، الروضة فی فضائل أمیر المؤمنین علی بن أبی‌طالب(علیهما السلام)  ص 28و علامه مجلسي در بحارالانوار ج39 ص 304 و العلامة عبدالرحمن الصفوري در نزهة المجالس( ج 2 ص 207 طبعة القاهرة) و العلامة المولى محمد صالح الترمذي در المناقب المرتضوية( ص 92 بمبى) و العلامة المناوی در كنوز الحقايق( ص 57 و 67 طبعة بولاق مصر). العلامة البدخشي در مفتاح النجا في مناقب آل العبا( ص 61) والعلامة الحمويني في مناهج الفاضلين( ص 377). العلامة القندوزي در ينابيع المودة( ص 180 و 239 و 252 طبعة اسلامبول). العلامة السيد علي الهمداني الشافعي في مودة القربي( ص 64 طبعة لاهور). وروي في كشف الغمة: ص 28
4- الروضة فی فضائل أمیر المؤمنین علی بن أبی‌طالب (علیهما السلام)، ص 28
5- الفردوس بمأثور الخطاب، ج 2، ص 142؛ سیوطی، عبد الرحمن بن أبی‌بکر، الحاوی للفتاوی، ج 2، ص 53، بیروت، دار الفکر للطباعة و النشر، 1424ق.
6- شافعى إیجى، ‏ احمد بن جلال الدین، فضائل الثقلین من کتاب توضیح الدلائل على ترجیح الفضائل‏، ص 227، تهران، المجمع العالمى للتقریب بین المذاهب الإسلامیة، المعاونیة الثقافیة، چاپ اول، 1428ق.  
7- ابن شهر آشوب مازندرانی، مناقب آل أبی طالب (علیهم السلام)، ج ‏3، ص 197، قم، انتشارات علامه، چاپ اول، 1379ق
8- تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۹۰ بحارالأنوار، ج۲۴، ص۴۱
9- الخصال : ص 515 ح 1 عن أبي سعيد الخدري ، مشكاة الأنوار : ص 153 ح 376 ، روضة الواعظين : ص 298 ، عيون الحكم والمواعظ : ص 344 ح 58 62 عن الإمام عليّ عليه السلام نحوه ، أعلام الدين : ص 451 عن جابر ، بحار الأنوار : ج 27 ص 78 ح 12 .
10- سوره اسراء  ایه71  : روزی که هر کس با امامش خوانده می شود  
11- مصباح الشریعة، ص 194، بیروت، اعلمى، چاپ اول، 1400ق.
12- الأمالی، ص 209، تهران، کتابچى
13- سوره تکاثر ایه 8  
14- تفسیر فرات کوفی ج 1 ص 606
15- عیون اخبار الرضا علیه السلام ج 1 ص 137

نوشتن دیدگاه

تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

مؤسسه جهانی سبطین علیهما السلام

loading...



روزشمارتاریخ اسلام

1 ذی الحجه

١ ـ ازدواج حضرت امیرالمؤمنین على (علیه السلام) و حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها)٢ - فرستادن...


ادامه ...

3 ذی الحجه

 ورود پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) و مسلمانان به مكه در سفر حجه الوداع در...


ادامه ...

5 ذی الحجه

١ـ  وقوع غزوه سویق٢ـ شهادت امام جواد (علیه السلام)1ـ وقوع غزوه سویقدر پنجم ذیحجه سال دوم هـ...


ادامه ...

6 ذی الحجه

مرگ منصور دوانقىدر روز ششم ذیحجه سال 158 هـ .ق. منصور دوانقى به هلاكت رسید و در...


ادامه ...

7 ذی الحجه

١ـ‌ شهادت امام باقر علیه السلام٢ـ انتقال امام كاظم علیه السلام به زندان بصره 1ـ‌ شهادت امام باقر(علیه...


ادامه ...

8 ذی الحجه

١ـ حركت امام حسین(علیه السلام) از مكه به سوى عراق٢ـ دعوت عمومى مسلم بن عقیل در كوفه1ـ...


ادامه ...

9 ذی الحجه

١ـ روز عرفه٢ـ شهادت حضرت مسلم بن عقیل (علیه السلام) و هانى بن عروه٣ـ وقوع سدّ ابواب1ـ...


ادامه ...

10 ذی الحجه

١ـ عید سعید قربان٢ـ شهادت عبدالله محض و جمعى از فرزندان امام حسن مجتبى علیه السلام1ـ عید...


ادامه ...

11 ذی الحجه

افشای سرّ پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) توسط عایشه و حفصه در یـازدهم ذیحـجه...


ادامه ...

13 ذی الحجه

١ـ وقوع معجزه شق القمر توسط پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)٢ـ انعقاد دومین...


ادامه ...

14 ذی الحجه

بخشیدن فدك به حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها در چهاردهم ذیحجه سال هفتم هـ .ق رسول گرامى...


ادامه ...

15 ذی الحجه

 ولادت با سعادت امام هادى علیه السلام روز پـانزدهــم ذی‌حــجـه سال 212 هـ .ق. ولادت بـا سـعادت امـام...


ادامه ...

18 ذی الحجه

١ـ عید سعید غدیر خم٢ـ قتل عثمان بن عفان٣ـ بیعت مردم با حضرت امیرالمؤمنین امام على(علیه السلام)1ـ...


ادامه ...

20 ذی الحجه

خروج ابراهیم بن مالك اشتر بر ضد ابن زیاد در بیستم ذی‌حجه سال 67 هـ .ق. ابراهیم بن...


ادامه ...

22 ذی الحجه

شهادت جناب میثم تمار در بیست و دوم ذیحجه سال 60 هـ .ق. جناب میثم تمار یكى از...


ادامه ...

24 ذی الحجه

١ـ روز مباهله٢ـ خاتم بخشى امیرمؤمنان (علیه السلام) در حال ركوع٣ـ نزول سوره انسان و آیه «هل...


ادامه ...

25 ذی الحجه

اولین نماز جمعه امیرمؤمنان امام على علیه السلام در بیست و پنجم ذیحجه سال ٣٤ هـ .ق امیرمؤمنان...


ادامه ...

26 ذی الحجه

مرگ عمر بن خطاب به گفته برخی تاریخ نویسان در بیست و ششم ذیحجه سال 23 هـ .ق...


ادامه ...

27 ذی الحجه

١ - مرگ مروان حمار و انقراض حكومت بنى امیه٢ ـ وفات جناب على بن جعفر (علیهما...


ادامه ...

28 ذی الحجه

وقوع حادثه حرّه در روز بیست و هشتم ذیحجه سال 63 هـ .ق واقعه اسفناك «حره» در مدینه...


ادامه ...
012345678910111213141516171819

انتشارات مؤسسه جهانی سبطين عليهما السلام
  1. كتابخانه
  2. کلیپ های تصویری
  3. سخنرانی
  4. آرشيو مداحی

قرآن كريم















سلام ، برای ارسال سؤال خود و یا صحبت با کارشناس سایت بر روی نام کارشناس کلیک و یا برای ارسال ایمیل به نشانی زیر کلیک کنید[email protected]

تماس با ما
Close and go back to page